Alþjóðlegt ár stjörnufræðinnar 2009

Fyrirlestraröð fyrir almenning í tilefni af alþjóðlegu ári stjörnufræðinnar

18. febrúar, 2009.

Í tilefni af alþjóðlegu ári stjörnufræðinnar efna Stjarnvísindafélag Íslands og Raunvísindastofnun Háskóla Íslands til fyrirlestraraðar fyrir almenning undir heitinu, ,,Undur veraldar: Undur alheimsins”. Boðið verður upp á fimm fyrirlestra annan hvern laugardag á vormisseri og verður sá fyrsti laugardaginn 21. febrúar klukkan 14:00. Jafnframt verður sérstakur fyrirlestur miðvikudaginn 8. apríl og verður hann auglýstur nánar síðar. Allir fyrirlestrarnir fara fram í stofu 132 í Öskju, Náttúrufræðihúsi Háskóla Íslands. Fyrsta fyrirlesturinn heldur Páll Jakobsson stjarneðlisfræðingur við Háskóla Íslands, um gammablossa sem verða til þegar stór stjarna springur og myndar svarthol.

„Gammablossar eru hrinur rafsegulgeislunar sem berast til jarðar utan úr geimnum að jafnaði einu sinni á sólarhring,“ segir Páll. „Hver hrina er skammlíf og getur varað allt frá sekúndubrotum og upp í allmargar mínútur. Vegna þess hve skammlífir blossarnir eru þarf þó að hafa hraðar hendur við mælingar á þeim. Í ljós hefur komið að blossarnir eru upprunnir í gríðaröflugum stjörnusprengingum í fjarlægum vetrarbrautum og er áætlað að stjarnan verði að vera meira en 40 sinnum massameiri en sólin til að hljóta þessi örlög. Þegar kjarni stjörnunnar fellur saman og myndar svarthol losnar gríðarlega mikil orka, allt að hundraðföld orkan sem losnar í hefðbundinni sprengistjörnu.“

Þegar svartholið myndast sýgur það til sín ytri lög stjörnunnar. Páll segir að einnig myndist svokallaðir strókar sem æða með hraða ljóssins út í geiminn í gagnstæðar stefnur. „Þessir strókar eru í flestum tilfellum mjög grannir þar sem stærð opnunarhornsins er aðeins nokkrar gráður. Í þeim tilfellum þar sem þessir strókar vísa í átt til jarðar „sjáum“ við gammablossa, annars einungis tiltölulega venjulega sprengistjörnu.“

Páll notar stærstu stjörnusjónauka jarðar til þess að rannsaka þessar mestu hamfarir í alheimi. Margar sprenginganna eru svo fjarlægar að þær áttu sér stað nokkrum milljörðum ára áður en jörðin myndaðist.

# # #

Til blaðamanna
Alþjóðlegt ár stjörnufræðinnar 2009 (The International Year of Astronomy 2009: IYA2009) er haldið að frumkvæði Alþjóðasambands stjarnvísindamanna (the International Astronomical Union: IAU) og UNESCO (the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) undir kjörorðinu Undur alheimsins.

Á alþjóðlegu ári stjörnufræðinnar 2009 eru liðin 400 ár frá því Galíleó Galíleí gerði sínar fyrstu stjörnuathuganir með aðstoð sjónauka. Árið er að grunni til alþjóðleg hátíð þar sem áhersla er lögð á stjarnvísindi og framlag þeirra til samfélags og menningar. Hátíðarhöldin endurspeglast í viðburðum í einstökum bæjum og byggðarlögum, á landsvísu og á alþjóðlegum vettvangi.

Á ári stjörnufræðinnar verður reynt að fá almenning til þess að taka þátt í hinum ýmsu verkefnum. Í því átaki leika stjörnuáhugamenn stórt hlutverk og munu þeir skipuleggja og stjórna fjölda skemmtilegra viðburða. Nú þegar taka þúsundir þeirra þátt í undirbúningnum á alþjóðavettvangi og með þátttöku sinni mynda þeir stærsta tengslanet sem um getur í stjarnvísindum. Hér á landi er það fyrst og fremst Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness sem sér um þennan þátt.

Frekari upplýsingar:

Gunnlaugur Björnsson
Stjarneðlisfræðingur
Raunvísindastofnun Háskólans
Dunhaga 3, 107 Reykjavík
Tölvupóstfang: gulli[hjá]raunvis.hi.is

Einar H. Guðmundsson
Formaður íslensku IYA2009-landsnefndairnnar
og formaður Stjarnvísindafélags Íslands
Raunvísindastofnun Háskólans
Dunhaga 3, 107 Reykjavík.
Símar: 5255800/4811 og 8626192
Tölvupóstfang: einar[hjá]raunvis.hi.is

Sævar Helgi Bragason
Formaður Stjörnuskoðunarfélags Seltjarnarness
Sími: 896-1984
Tölvupóstfang: saevar[hjá]stjornuskodun.is

Gagnlegar vefsíður

 

Efnisyfirlit

Á döfinni

Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness, 600279-0339, Valhúsaskóla v. Skólabraut, 170 Seltjarnarnes
Stjarnvísindafélag Íslands (The Icelandic Astronomical Society), Dunhaga 3, 107 Reykjavík